Децата се вистински мали имитатори. Доволно е родителот само еднаш да употреби несоодветен збор, па набргу да го слушне истиот збор од устата на своето дете, и тоа најчесто во најнезгодниот момент.
Но, децата не ги повторуваат само нашите зборови. Тие внимателно набљудуваат како се однесуваме кон другите луѓе, дали знаеме да признаеме грешка, да се извиниме или да покажеме благодарност.
Токму затоа, доброто воспитување не се сведува само на постојано потсетување дека треба да се каже „те молам“ или „благодарам“. Најважните животни лекции децата ги усвојуваат преку секојдневното однесување на возрасните.
Секако, секое дете понекогаш ќе биде непристојно, ќе се налути или ќе каже нешто што не треба. Тоа е нормален дел од растењето. Сепак, постојат шест едноставни реченици што можат да му помогнат подобро да ги разбира другите, да презема одговорност и да ги почитува поставените граници.
1. „Извини, погрешив“
На многу родители не им е лесно да признаат дека направиле грешка, особено пред сопствените деца. Но, токму со тоа им покажуваат дека никој не е совршен и дека извинувањето не е знак на слабост.
Ако родителот неправедно го обвини детето, го повиши тонот или реагира претерано, едно искрено „извини“ може да има големо значење.
Психологот Мери Волас објаснува дека подготвеноста на родителите да се извинат може да го зајакне односот со детето и да отвори простор за разговор за тоа како ситуацијата можела поинаку да се реши.
2. „Те молам“ и „Благодарам“
Колку често ги потсетуваме децата да кажат „благодарам“, а колку често самите ги употребуваме овие зборови?
Децата најлесно учат преку пример. Ако гледаат дека родителите љубезно се обраќаат кон продавачите, им се заблагодаруваат на другите или учтиво бараат помош, таквиот начин на комуникација постепено ќе стане природен и за нив.
Затоа е многу поважно родителите секојдневно да покажуваат пристојност отколку само да бараат од детето да ги повторува правилните зборови.
3. „Прости“ или „Се извинувам“
Секому може да му се случи случајно да турне некого, да го прекине додека зборува или да му застане на патот.
Во такви ситуации, едно кратко извинување покажува дека сме свесни за луѓето околу нас и дека ги почитуваме.
Децата треба постепено да научат дека не е во ред постојано да ги прекинуваат другите, да се туркаат преку ред или да очекуваат секогаш да бидат во центарот на вниманието.
Кога ќе видат дека возрасните се извинуваат и за малите секојдневни ситуации, полесно ќе ја усвојат оваа навика.
4. „Како мислиш дека се чувствуваше тој поради тоа?“
Кога детето ќе навреди другарче или ќе се однесува грубо, првата реакција на родителот најчесто е веднаш да го прекори.
Но, понекогаш е многу покорисно да постави едноставно прашање: „Како мислиш дека се чувствуваше другото дете?“
Ова прашање го поттикнува детето да размислува за последиците од своите зборови и постапки.
Развивањето емпатија е постепен процес, а особено кај помалите деца не треба да се очекуваат веднаш зрели одговори.
Важно е детето да почне да препознава дека и другите луѓе имаат чувства, потреби и граници.
5. „Разбирам дека си лут, но не можеш така да се однесуваш“
Детето може да се налути затоа што не добило играчка, затоа што братчето му земало нешто или затоа што мора да ја прекине играта.
Лутината е природна емоција и не треба да се забранува.
Меѓутоа, постои голема разлика меѓу чувството на лутина и однесувањето што повредува други луѓе.
Реченицата „Разбирам дека си лут, но не е во ред да удираш“ му покажува на детето дека неговите чувства се прифатени, но дека сепак постојат правила што мора да ги почитува.
На овој начин родителот истовремено покажува разбирање и поставува јасни граници.
6. „Не“
За многу родители ова е еден од најтешките зборови, особено по напорен ден кога немаат енергија за уште една расправија или детски излив на незадоволство.
Понекогаш изгледа полесно да се попушти отколку да се слуша негодувањето.
Но, децата треба да разберат дека не можат секогаш да го добијат она што го сакаат.
Кога родителот ќе каже „не“ и ќе објасни зошто нешто не е дозволено, му помага на детето постепено да научи да се справува со разочарувањето и да ги прифаќа границите.
Истовремено, важно е децата да научат дека и самите имаат право да кажат „не“ кога нешто им е непријатно или кога некој ги нарушува нивните лични граници.
Воспитувањето започнува од примерот
Доброто воспитување не значи децата секогаш да бидат послушни, никогаш да не се налутат или безусловно да ги исполнуваат сите очекувања на возрасните.
Потребно е да имаат простор за самостојност, слобода на избор и изразување на сопствените чувства, но и јасни правила и почитување на другите.
На крајот, децата многу почесто ќе го повторуваат она што го гледаат кај родителите отколку она што постојано им се кажува.
Токму затоа овие шест едноставни реченици можат да бидат важен дел од секојдневното воспитување.
